Kaderin de kaderi var mı? 12082003
Dua ile
kader değiş mi? “Allah yazdıysa bozsun” deyimindeki mana nedir? Dua etmeyi
dilemek de kaderden mi? Kaderin ömrü nereye kadardır? Ezeli mi, yoksa ebedi mi?
Kaderin de bir kaderi var mı?
CEVAP:
Önce kaza ve kader ile çeşitlerini bilmek gerekir.
Kader, Allahü teâlânın, olacak şeyleri ezelde bilmesidir. Kaza, kaderde bulunan
şeyleri, zamanı gelince yaratmasıdır. Yani kader, maaş bordrosu gibidir. Kaza
ise, bu maaşın dağıtılmasıdır. Allahü teâlâ, herkesin ne yapacağını, nerede
nasıl öleceğini bilir. Buna şans, kader, kısmet, baht, nasip, talih, yazgı,
alınyazısı deniyor. Kur’an-ı kerimde buyuruluyor ki:
(Allah, onların işlediklerini ve işleyeceklerini bilir.) [Bekara 255]
Bir film tekrar tekrar gösterilse, bunu önceden seyretmiş birisi, ikinci,
üçüncü defa seyrederken, (Başrolde oynayan oyuncu, attan düşüp ölecek) dese, o
dediği için mi filmdeki oyuncu ölüyor, yoksa, söyleyen daha önce seyrettiği için
mi biliyor? Takvimlere, bir yıl içinde güneşin ne zaman doğup, ne zaman
batacağı, hesaplanarak yazılıyor. Güneş, takvimde bildirilen saatlerde doğup
batar. Güneş, takvime öyle yazıldı diye bilinen saatlerde doğup batmaz. Takvime
yazılması, güneşin doğmasına ve batmasına tesir etmez. Allahü teâlâ da
insanların başlarına ne geleceğini bildiği için, bunları levh-i mahfuza
yazmıştır. Bir âyet meali şöyledir: (Allah her canlının durduğu yeri ve
sonunda bırakılacağı mekanı bilir. Hepsi açık bir kitapta [levh-i mahfuzda]
dır.) [Hud 6]
Kaderin değişeni de, değişmeyeni de vardır. Mesela değişmeyen ecele, ecel-i
müsemma denir. Bir âyet-i kerime meali şöyledir: (Ecel bir an gecikmez ve
vaktinden önce de gelmez.) [Araf 34]
İnsanın işine göre, ömrü ve rızkı değişebilir. Kur’an-ı kerimde buyuruluyor
ki:
(Allah, dilediğini siler, dilediğini değiştirmez. Ümm-ül-kitab [levh-i
mahfuz] Ondadır.) [Ra’d 39]
Ümm-ül kitap, ezeli olan kelam-ı İlahinin yazılı olduğu kitaptır. Melekler,
bunu anlayamaz. Zamanlı değildir. Allah’tan başka, kimse bilmez. Hiç yok olmaz.
Levh-i mahfuzda değişiklik olur. Bunu melekler görür. İnsanın, işine göre, ömrü
ve rızkı değişir. İyiler kötü, kötüler iyi olarak değiştirilebilir. Bir başka
âyet meali de şöyledir: (Herkesin ömrü ve ömürlerin kısalması elbette kitapta
yazılıdır.) [Fatır 11]
Değişebilen kaza kadere kaza-i muallak denir. Bir kimse, iyi amel yapıp
duası kabul olursa, o kaza değişebilir. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(Kaza-i muallakı hiçbir şey değiştirmez. Yalnız dua değiştirir.) [Hakim]
(Kader, tedbirle, sakınmakla değişmez. Ama kabul olan dua, bela gelirken korur.)
[Taberani]
(Sıla-i rahm ömrü uzatır.) [Taberani]
Kaderin levh-i mahfuzda yazılması kazadır. Bir kimseye takdir edilen bela,
kaza-i muallak ise, o kimsenin dua etmesi de takdir edilmişse, dua eder, kabul
olunca belayı önler. Duanın belayı önlemesi de kaza ve kaderdendir. Şemsiye
yağmura siper olduğu gibi, dua da belaya siper olur.
Ecel-i müsemma değişmez ama; Ecel-i kaza değişebilir. Bir örnek: İki kişi, Hz.
Davud’a birbirini şikayet etti. Azrail aleyhisselam gelip, (Bu iki kişiden
birinin eceline bir hafta kaldı. İkincisinin ömrü de, bir hafta önce bitmişti;
ama ölmedi) dedi. Hz. Davud, hayret edip sebebini sorunca cevaben dedi ki:
(İkincisinin bir akrabası vardı. Buna dargın idi. Bu gidip onun gönlünü aldı.
Bunun için Allahü teâlâ, bunun ömrünü 20 yıl uzattı.) [Levh-i Mahfuz ve Ümm-ül-kitab
risalesi]